O.D.B.ned: Wilde de overheid van Nederland een dubbele slag slaan na de tweede wereld oorlog.

Wilde de overheid van Nederland een dubbele financiële slag slaan na de tweede wereld oorlog?.

Het Marshallplan werd al in 1946 toegepast.

Door de strenge winter van 1946-1947 en de droge zomer van 1947 werd de productie nog meer geremd. Het Marshall-plan zorgde ervoor dat er voldoende kunstmest en machines konden worden ingevoerd. Er werd voor maar liefst voor 152 miljoen dollar aan graan ingevoerd onder het Marshall-plan. 

De werving van gastarbeiders naar Nederland

Na de Tweede Wereldoorlog na 1945 draaide ook in Nederland de economie van de wederopbouw op volle toeren. Toch heerste er werkloosheid, en daarom stimuleerde de overheid de emigratie van meer dan een half miljoen Nederlanders naar Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Maar waarom moesten de Nederlanders nu weg, terwijl er grote financiële bedragen betaald werden door de USA en goederen alles wat ze maar nodig hadden om er bovenop te komen aan Nederland.

  Dag dag Nederlanders

Eind jaren vijftig en begin jaren zestig sloeg de situatie echter om. Het tekort aan ongeschoold personeel in de industrie werd zelfs zo groot, dat veel bedrijven arbeidskrachten gingen werven in de landen rondom de Middellandse Zee; eerst in Joegoslavië, Griekenland, Spanje en Italië, later ook in Turkije en Marokko.

De goedkope vreemdelingen voor arbeid zijn aangekomen in Nederland

Aanvankelijk kwamen uitsluitend alleenstaande mannen naar Nederland. Ze werden gastarbeiders genoemd en door hun werkgevers ondergebracht in pensions, of in barakken zoals El Pinar (De Pijnboom) in Maarheeze (foto rechtsboven) waar 254 Spaanse Philips-arbeiders woonden.

Iedereen veronderstelde dat de buitenlanders in korte tijd zoveel mogelijk geld wilden verdienen om terug te keren. Maar in de contracten die de Nederlandse overheid met de landen van herkomst had gesloten, stond echter dat de gastarbeiders het recht hadden te blijven en na twee jaar hun familie konden laten overkomen. Een overeenkomst waar de Nederlandse burger niet van op de hoogte werd gebracht.

Vooral de Turkse en Marokkaanse gastarbeiders maakten massaal van dit recht gebruik. In 1975 werd de werving gestopt. Op de foto onder: Spaanse migranten uit het kloosterpension Ons Thuis in 1965.

Waarom werd er gestimuleerd om de Nederlander te laten emigreren?

Marshallhulpplan was in aantocht en werd al toegepast in 1946.

Maar wat was de betekenis van de Marshall hulp voor de economie van Nederland? Waarom moest het Marshall-plan in werking worden gesteld?
Waarom werd er Marshall-hulp door Amerika aan de getroffen landen gegeven?

De Amerikaanse minister George C. Marshall (afb. 1) ontwierp een economisch hulpplan voor Europa. Dit plan werd naar hem vernoemd. Het Marshall-plan.

Bij de wederopbouw kregen de Europese landen economische hulp van de Verenigde Staten. De Amerikaanse overheid steunde de nieuwe industrieën in Europa.  Nederland ontving verspreid over een aantal jaren ruim één miljoen dollar om het land en vooral de economie weer op te bouwen. De Europese landen die Marshallhulp kregen hadden het voordeel dat ze in een veel sneller tempo konden opbouwen. Een veel kleiner deel, dertien procent in het geval van Nederland, bestond uit leningen. Het totale hulpbedrag dat Nederland kreeg, bedroeg ruim één miljard dollar.

Wat was de betekenis van de Marshallhulp voor de economie van Nederland? 

Meer dan de helft van de Nederlandse invoer werd in 1949 en 1950 door de Amerikanen betaald. In 1949 werd meer van vijftien procent van de van de totale import in Nederland met de Marshall-hulp gefinancierd. In Nederland hebben ongeveer 4100 bedrijven goederen geïmporteerd met Marshall-hulp. Vooral de kleinere bedrijven hebben veel gehad aan de Marshall-hulp. Omdat er in Europa veel misoogsten zijn geweest in 1947 was er veel vraag naar de primaire levensbehoeften. De vraag naar graan was het grootst, doordat de oogsten in 1947 mislukt waren. Voor bakkers, meelfabrieken, de voedingsmiddelenindustrie en de tabaksindustrie was de hulp van de Amerikanen onmisbaar.

De industrie
De textielindustrie was na de Tweede Wereldoorlog erg verzwakt. Zonder de Marshallhulp zou deze meteen uit Nederland zijn verdwenen. Ruim de helft van de totale import van ruwe katoen werd in de periode 1948-1950 met Marshall-hulp gefinancierd. Katoen was na graan het meest belangrijke product dat werd betaald door de Marshall-hulp: bijna 120 miljoen dollar. Twee derde van de machines voor de textielnijverheid werd ook door het Marshall-plan gefinancierd. Daardoor kon de textielindustrie in 1948 als een van de eerste bedrijfstakken zijn productiepeil weer net zo hoog krijgen als voor de oorlog. Een half jaar na de invoering van het Marshall-plan konden de magazijnen weer gevuld worden, en er was weer werk genoeg in de textielindustrie.

Scheepsbouw
De helft van de scheepvaart was verloren gegaan in de oorlog, daarom was er veel nodig om dit weer op te bouwen. Veel belangrijke grondstoffen voor de bouw van schepen werden met de Marshall-hulp ingevoerd. In 1950 was de scheepsvaart weer van dezelfde omvang als voor de oorlog. Door de hulp konden belangrijke grondstoffen worden ingevoerd zoals scheepsplaat. De Amerikanen vonden dat de Rijnvaart naar het Duitse achterland vanuit Nederland weer tot leven gebracht moest worden. De Rotterdamse haven werd hersteld en ook de waterwegen naar Duitsland werden verbeterd.

Industrialisatie
De minister van economische zaken, Van den Brink, vond dat er jaarlijks 1,3 miljard gulden in de industrie geïnvesteerd moest worden. Dit moest zorgen voor genoeg werkgelegenheid voor de groeiende beroepsbevolking. Vooral de basisindustrie (chemische industrie en ijzer- en staalindustrie) moesten worden uitgebreid. Zo werd ervoor gezorgd dat de betalingsbalans in 1952 weer in evenwicht was. Uiteindelijk zijn alle plannen gerealiseerd. Er werd van 1948 tot 1953 in totaal voor ruim 6,8 miljard gulden in de industrie geïnvesteerd. Ook kwamen er veel nieuwe arbeidsplaatsen. De industrie heeft heel erg hard meegedragen aan een economische wederopbouw.

Breedband
De industrialisatie werd ook bevorderd door de bestedingen in industriële projecten. De uitbreiding van de productiecapaciteit van de Eerste Nederlandse Cementindustrie (ENCI) werd voor zeventig procent betaald met tegenwaardegeld. Het industriële project waaraan het meeste geld werd uitgegeven waren de Hoogovens met een moderne breedbandwalserij. Dit was het perfecte project om de industrie uit de slop te halen. Men had hier als doel de export van staat te bevorderen. De plaatwalserij zou erg modern en een massaproduct leveren. De rollen met staalplaten waren erg in trek. Ook was de ligging aan zee erg gunstig zo konden ze gemakkelijk de grondstoffen over zee exporteren en importeren. Uiteindelijk werd er 96 miljoen gulden Marshall-geld aan het breedband-project besteed.

Luchtvaart
De Marshall-hulp was heel belangrijk voor het herstel van de luchtvaart, omdat bijna alle vliegtuigen en vliegtuigonderdelen in de Verenigde Staten verkrijgbaar waren. In de periode 1948-1950 werd bijna een derde deel van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen met behulp van de Marshall-hulp ingevoerd. Het grootste deel was voor de luchtmaatschappij KLM. Het was voor Nederland dan ook zeer belangrijk om de bedrijvigheid van de KLM op te krikken, omdat daarmee goed geld te verdienen was.

Elektrificatie
Hoogovens profiteerde ook van de invoer van grondstoffen onder het hulpprogramma. Bijna dertig procent van de totale import van ijzer, ijzererts en staal werd in de periode 1948-1950 met Marshall-hulp gefinancierd. Met het Marshall-plan werden ook de cokesfabrieken van de Hoogovens uitgebreid.
Ook de auto-industrie in Nederland profiteerde van de Marshall-hulp. Zeventien procent van de motorvoertuigen en onderdelen werd van 1948 tot en met 1950 met Marshall-dollars betaald. DAF kreeg militaire vrachtwagens ter waarde van 175 miljoen gulden Marshall-geld. Een kwart van het koper en de koperproducten werd in de jaren 1948-1950 met Marshall-hulp ingevoerd. De invoer van koper was van belang voor de elektrificatie van Nederland. Men gebruikte het massaal voor de bovenleidingen van de NS en telefoonkabels van de PTT.

Landbouw
Omdat de bevolking in die tijd zo snel groeide was het heel belangrijk dat de landbouwproductie opgevoerd werd. Maar in de twee jaren na de oorlog ging dat niet zo makkelijk. Er was een groot gebrek aan kunstmest, zaaizaad en landbouwmachines. Door de strenge winter van 1946-1947 en de droge zomer van 1947 werd de productie nog meer geremd. Het Marshall-plan zorgde ervoor dat er voldoende kunstmest en machines konden worden ingevoerd. Er werd er voor 152 miljoen dollar aan graan ingevoerd onder het Marshall-plan. Dit is 13,5% van het totale bedrag wat aan Nederland is gegeven. In totaal werd ruim één miljard gulden in de landbouw geïnvesteerd. Aan het herstel van de landbouwgrond die beschadigd en het beter inrichten van de landbouw was in de oorlog werd ruim 230 miljoen gulden uitgegeven.

De Noordoostpolder werd drooggelegd, waardoor er meer ruimte kwam voor boerenbedrijven. Tweehonderd miljoen gulden ging naar de mechanisatie van de landbouw. Door de uitbreiding van de landbouwgrond met vijf procent nam de landbouwproductie snel toe: in 1954 was de productie zestig procent groter dan in 1947.

Landbouwreis
Na een paar jaar Marshall-hulp was de landbouw goed georganiseerd in Nederland. Nu gingen boeren zelf een reis maken om kennis op te doen. Velen vonden dat Amerika sterk gemoderniseerd was ten opzichte van Nederland. Maar op gebied van fruitteelt en grondbewerking vonden de boeren dat Amerika nog wel wat van Nederland kon leren. In de periode van 1945 tot 1954 gingen veel Nederlandse boeren emigreren naar Amerika. De Nederlandse overheid stimuleerde de emigratie, want zo zou de kans op werkloosheid kleiner zijn.

Misbruik van de Marshall-hulp:

Natuurlijk werd er ook een enkele keer misbruik gemaakt van de Marshall-hulp door de landen die hulp ontvingen. Veel Amerikanen waren dan ook wantrouwend.

Amerikaanse zakenlieden beschuldigden een Nederlands bedrijf ervan aluminium, die met tegenwaardegeld was gekocht, zonder bewerking te hebben doorverkocht aan de Verenigde Staten. In het contract dat was gesloten, stond dat het verboden was om ingevoerde grondstoffen zonder bewerking door te verkopen aan andere landen. Uiteindelijk bleek dat de aluminium niet was gekocht met Marshall-geld, maar met vrije dollars.
Ook werd er ontdekt dat generaal Kruls, de chef van de generale staf, in een auto rondreed die gefinancierd was met Marshall-dollars. Kruls werd aangehouden en zijn auto moest worden terugbetaald. Het idiote van dit voorval was, dat er drie jaar later geen enkele militair meer in een auto rondreed die níet met Amerikaanse hulp was gefinancierd.

Dank voor het Marshall-plan:

Als dank voor de grote steun van Amerika aan Nederland, bood Juliana tijdens haar staatsbezoek aan de VS in april 1952, een klokkenspel aan. Ze gaf de carillon, maar toen er in Amerika geen klokkentoren beschikbaar bleek gaf ze er ook een toren bij. Deze klokkentoren werd geplaatst op de erebegraafplaats Arlington bij Washington DC, waar ook Marshall begraven ligt. Nog steeds worden de klokken geluid en kan men het beieren horen. De klank van een eeuwige dank van het Nederlandse volk voor Amerika.

Conclusie

De Marshall-hulp is van onschatbare waarde geweest voor de wederopbouw van Nederland na de oorlog.
Na de Tweede Wereldoorlog was het in Europa een grote puinhoop. Veel fabrieken, bedrijven, landbouwgrond etc. waren verwoest. Alles moest weer opgebouwd worden.

De getroffen landen begonnen snel na het eind van de oorlog met de wederopbouw. Verwoeste fabrieken werden weer opgebouwd, bruggen en wegen gerepareerd en de landbouw grond die onder water stond weer drooggelegd. Omdat bijna alles door de oorlog was verwoest, moest ook alles voor de wederopbouw worden ingevoerd. Maar al snel bleek dat de landen door hun dollarreserves heen waren. Overal was een tekort en er moest een oplossing komen. Daarom werd door George C. Marshall het Marshall-plan bedacht.

De Amerikanen wilden Europa er weer bovenop helpen en zorgen dat een gezamenlijk Europees verbond zou komen. De Verenigde Staten stelden dollars beschikbaar aan Amerikaanse leveranciers voor de export van bepaalde grondstoffen en kapitaalgoederen. Zo kon Nederland producten kopen uit andere landen en die bewerken om vervolgens weer door te verkopen. Met het tegenwaardegeld heeft Nederland veel investeringen gedaan om het land weer op te bouwen. Er is veel geld gestoken in o.a. de industrie, omdat dit de belangrijkste sector was. Doordat de industrie in korte tijd snel opgebouwd is, kwam er heel veel werkgelegenheid en konden ook veel producten geproduceerd worden. Die producten werden later weer doorverkocht om het geld weer in de wederopbouw te steken.

De landen moesten ook samenwerken, zodat ze er sneller bovenop zouden komen. Het was daarom ook belangrijk dat er een harmonieuze samenwerking was tussen de overheid, werkgevers en werknemers. Ook de handel tussen de verschillende landen binnen West-Europa groeide heel erg. De Marshall-hulp was dus niet alleen direct, maar ook een indirect de betekenis voor het economische herstel. Het Marshall-plan werd een groot succes. Zowel Amerika als de hulpontvangende landen zijn er erg op vooruit gegaan: vooral op economische gebied. Het Marshall-plan heeft in de o.a. volgende sectoren gezorgd voor vooruitgang: de industrie, de landbouw, de textielindustrie, scheepsbouw, luchtvaart etc. Er werd niet alleen economische hulp gegeven, maar ook geestelijke hulp. Dit alles zorgde ervoor dat het Marshall-plan een nog groter succes zou worden.

Het Marshall-plan is zo’n succes geworden omdat Nederland en de andere West-Europese landen goed meewerkten aan dit plan. Men hield zich strikt aan de regels en deed er alles voor om het land weer op te bouwen. Nederland is er in korte tijd weer bovenop gekomen, in tegenstelling tot de communistische landen in het Oostblok.

Maar was het toen echt noodzakelijk om meer dan een half miljoen Nederlanders te laten emmigreren?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s