Hoe fout waren NSB’ers?.

Hoe fout waren NSB’ers?

Archiefonderzoek naar Hollandse nazi-kranten.

Weinig Nederlandse ouders hebben hun kind na 1945 Adolf genoemd. Hooguit Dolf. Maar de naam Anton raakte niet in onbruik, hoewel Anton Adriaan Mussert, de Leider (met grote L) van de NSB, op de mestvaalt van de geschiedenis was terechtgekomen. Kennelijk was diens naam toch minder besmet dan die van de Duitse Leider. Vereerd werd Mussert (1894-1946) weliswaar niet – behalve misschien door onverbeterlijke volgelingen in besloten kring – maar er werd na de oorlog wel enigszins vergoelijkend over hem gesproken en geschreven.

Hij was, in de omschrijving van historicus Hermann von der Dunk, een ‘potsierlijke kopie van buitenlandse voorbeelden’, ‘een doorgeschoten padvinder en een puberale romanticus’ – maar geen landverrader. Volgens publicist Gerard Groeneveld was Mussert geen antisemiet. Musserts biograaf Jan Meyers portretteerde hem als een tragische figuur met een zwak beoordelingsvermogen. Hans Blom, voormalig directeur van het NIOD, situeerde de NSB ergens tussen rechts en extreem-rechts. Mussert zou, ook in de ogen van de Duitsers, te burgerlijk en ‘te Nederlands’ zijn geweest om als nazi te overtuigen.

Arische modepoppen

Aan het begin van de Duitse bezetting maakt de NSB duidelijk dat werkelijk niets bij het oude zal blijven. In de zomer van 1940, als Rotterdam nog smeult, dringt het Nationale Dagblad erop aan modepoppen naar arische vrouwen te modelleren, en niet naar ‘lichtekooien uit de Amerikaans-Joodse films’. In Utrecht worden later ‘ontsierende reclames’ in de ban gedaan als uitingen van ‘de Joodse aanprijsmethode en Amerikaanse flauwekul’.

Meerdere historici, onder wie Edwin Klijn, Robin te Slaa en Tessel Pollmann, zijn de laatste jaren teruggekomen op deze welwillende bejegening van Mussert en diens beweging. En dinsdag verschijnt Fout!, geschreven door Bas Kromhout, een bloemlezing van artikelen uit nazigezinde periodieken tijdens de Duitse bezetting. Deze historische bron is tot dusverre goeddeels onbenut gebleven. De nationaal-socialistische kranten en tijdschriften waren, diep weggestopt in archieven, tot voor kort nauwelijks geordend en daardoor ongeschikt voor wetenschappelijk gebruik. Hun auteursrecht berustte sinds 1945 bij de Nederlandse Staat. En die is verspreiding van de nazilectuur altijd tegengegaan met een verwijzing naar artikel 137 van het wetboek van Strafrecht, waarin het verbod is vastgelegd op discriminatie, belediging en aanzetten tot haat en geweld.

Inmiddels zijn de naziperiodieken goeddeels gedigitaliseerd en is, zeventig jaar na de oorlog, het auteursrecht op deze foute bronnen verlopen. Historicus Bas Kromhout werd daardoor in de gelegenheid gesteld om, in opdracht van het Historisch Nieuwsblad, uit te zoeken hoe fout die foute periodieken eigenlijk waren. Hij heeft zijn conclusie bondig samengevat in de titel van zijn bloemlezing: Fout!

Fout is de ‘Hagespraak der bevrijding’ in Lunteren waarmee de NSB op 22 juni 1940 de ‘Nieuwe Orde’ begroet. Partijkrant Volk en Vaderland doet er enkele dagen later ronkend verslag van. Een overvliegend toestel van de Luftwaffe wordt, ruim een maand na de verwoesting van Rotterdam, met applaus en gejuich begroet, juist nadat Mussert heeft betoogd dat ‘de Duitsers ons hebben overwonnen zonder ons dat te laten voelen’. ‘De Leider staat als een rots’, schrijft de verslaggever, en hij noemt ‘drie voorwaarden waaraan moet worden voldaan om met elkaar een groot volk te vormen: 1. Vrij van Joodse invloeden; 2. Vrij van invloed van de Walen; 3. Vrij van kerkelijke heerschappij op staatkundig terrein.’ Onder stormachtige bijval van zijn kameraden schenkt Mussert de grote klok die de Hagespraak heeft opgeluisterd aan Hermann Göring, ‘de oprichter van de Duitse luchtmacht’.

Fout, fouter, foutst
Heel erg fout zijn de brieven in het blad De misthoorn van mensen die aandringen op nog straffere maatregelen tegen de Joden

Fout is de oproep van het SS-periodiek Storm in de nazomer van 1943 om op te treden ‘tegen bandeloze jeugd’. Tot die groep behoren dragers van ‘de allerwonderlijkste kledij’, jongeren ‘met communistische verwilderingstrekken’, liefhebbers van ‘ondefinieerbare, onmuzikale, Anglo-Amerikaanse, steppenachtige, Nederlands-doorspekte negerapensongs’. Storm zou het toejuichen ‘als iedere goedwillende volksgenoot zelfstandig handelde en op tactvolle wijze de afgegleden types terechtwees’. Niet per se verbaal. Soms is ‘een directe rechtse in het gezicht’ gepast. ‘Per slot van rekening zijn wij toch geen Slavisch massavolk, dat slechts reageert als het bevolen wordt. Nee, wij zijn vrije Germaanse mensen en weten hoe wij in bepaalde gevallen moeten handelen.’

Heel erg fout zijn de brieven in het blad De misthoorn van mensen die aandringen op nog straffere maatregelen tegen de Joden. De een beklaagt zich erover dat in Hilversum, ‘naar mij ter ore kwam’, nog steeds Joden werkzaam zijn bij de gemeentereiniging. ‘Hoe bestaat het!’ Een ander, een visboer, meent dat Joden stelselmatig worden voorgetrokken. Een derde vraagt zich – in 1942 – af waarom Joden nog steeds gebruik mogen maken van de tram, waarom ze nog mogen fietsen, en waarom ze hun telefoons niet moeten afstaan. Kortom: ‘Waarom wordt een Jood in de praktijk gelijkgesteld aan een Nederlander?’

De overtreffende trap van fout wordt bereikt in ‘sarcastische’ stukken over het lot van de Joodse Nederlanders. Zo laat Storm de lezers weten dat het afscheid van ‘het reisgezelschap naar Polen (…) ons niet zwaar gevallen is’. Het blad doet verslag van de deportatie van de laatste grote groep Joden vanuit Amsterdam, in mei 1943. Tot misnoegen van Storm waren Nederlanders, ‘pakjesdragers van het Joodse gespuis’, hun behulpzaam bij de gang naar de verzamelplaats aan de Polderweg. ‘Die laatste stappen moesten zij hun koffers zelf dragen, want toen mochten hun blanke vrinden hen niet meer vergezellen. Dat was zwaar. Zelfs de moeders moesten hun eigen kinderen op de arm nemen en ook dat was bovenmenselijk zwaar.’ Storm schampert over het fatalisme bij de slachtoffers. ‘Er wordt altijd van lafheid van de Joden gesproken. Nooit is dit ons duidelijker geworden dan juist op deze zonnige middag.’

En dan is daar het stuk in De Zwarte Soldaat, uit 1944, waarin een beeld wordt geschetst van de mogelijke situatie na een eventuele zege van de geallieerden. ‘Al het goede oude komt weer terug: Colijn, de werklozensteun, de baantjesjagerij, de zwendel en de Joden. O nee, da’s waar ook, helaas zijn de laatsten niet meer zo ruim voorradig. Nou ja, al het andere komt gelukkig weer in de oude vorm terug.’

‘De bronnen maken duidelijk dat de NSB onverhuld antisemitisch was’, schrijft historica Jolande Withuis in het boek. En publicist Ad van Liempt schrijft dat de bijtende propaganda hem de rillingen over de rug joegen. Wellicht ook doordat de spelling van de huiveringwekkende artikelen is gemoderniseerd. ‘Dit vergroot’, aldus Bas Kromhout, ‘de leesbaarheid en verwijdert bovendien de waas van antiquiteit die anders blijft hangen tussen de lezer en teksten van meer dan zeventig jaar geleden.’

Service aan de lezer lijkt echter niet het enige oogmerk te zijn geweest van de modernisering van de nazitaal: door de NSB dichterbij te halen, kan ook verwantschap met de PVV worden gesuggereerd. In haar bijdrage aan Fout! schrijft Evelien Gans dat de stereotypes waarvan de PVV zich bedient, haar doen denken aan de stereotypes in de nazi-organen. Chris van der Heijden – een andere historicus die in Fout! zijn licht over de nazipropaganda laat schijnen – poseert als advocaat van de duivel met de vraag of de afgedrukte stukken ‘nou echt zo schokkend’ zijn. ‘Ik vind dat wel meevallen’, antwoordt hij per omgaande. Om via een pleidooi van de NSB tegen ritueel slachten bij Geert Wilders terecht te komen.

Met andere woorden: als we de uitspraken van Wilders normaal vinden, kunnen we niet geschokt zijn over de antisemitische oprispingen in de foute bladen van weleer. Ineens spreken de artikelen in Fout! niet meer voor zichzelf, maar dienen ze ter onderbouwing van de stelling dat Wilders een Mussert in de dop is – of erger. Je kunt je afvragen of dit boek zich voor deze boodschap leent.Bron:Volkskrant.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s